Charakterystyka twórczości Franciszka Karpińskiego - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Franciszek Karpiński był jednym z najważniejszych przedstawicieli, a zarazem twórców sentymentalizmu polskiego. Nie tylko dał praktyczny wyraz temu prądowi, ale również sformułował jego teoretyczne dyrektywy. Poeta był literackim dziedzicem Jana Jakuba Rousseau. W jego twórczości objawiło się to postawą nadmiernej czułości, która miedzy innymi wyrażała się w specjalnym związku uczuć człowieka z otaczającą go przyrodą. W twórczości Karpińskiego owa natura ma szczególny charakter, to przyroda, z jaką obcuje gospodarz-rolnik. Ten specyficzny rys można odnaleźć zarówno w sielankach, pieśniach religijnych, jak i wierszach patriotycznych poety. Inne cechy russowskie to poczucie samotności i wolności oraz prymat natury i prawdy.

Obok czułości ważnym czynnikiem twórczości Karpińskiego była „imaginacja”, o czym możemy przeczytać w jego rozprawie teoretycznoliterackiej „O wymowie w prozie albo wierszu”. Mimo iż jemu samemu nie obce były „piękne wzory”, cenił klasyczną literaturę francuską, rzymską i grecką, to stanowczo przestrzegał przed ślepym naśladownictwem. Poza tym Karpiński dowartościowywał twórców spoza kanonu klasyków rzymskich i greckich: Jamesa Macphersona („Pieśni Osjana”), Torquata Tassa („Jerozolima Wyzwolona”), Johna Miltona („Raj utracony”), Ludovica Ariosta, („Orland Szalony”) oraz Younga, Thomsona, Gessnera, Woltera.

Najważniejsze w jego stylu, szczególnie w kwestiach doboru wyrazu, składni i obrazowania, były prosta i wdzięk. Ważny był rytm i brzmienie wierszy. Na „śpiewność” poezji Karpińskiego składają się refreny, paralelizmy, retoryka pytań i wykrzykników. Ta cech twórczości zaowocowała ciekawymi miarami wierszowymi: ośmiozgłoskowcem (5+3) oraz (3+5), siedmiozgłoskowcem (4+3), czternastozgłoskowcem (5+5+4). Warto dodać, że Karpiński rytmizował również prozę. Jednak mimo dominacji prostoty można spotkać u niego środki o jakości przeciwnej: inwersje, złożone przymiotniki (np. „wielo-farbe plecie”, „różno-wzorą kosę”).

W sielankach i wierszach miłosnych Karpińskiego dominuje elementem zmysłowości. Nie ma to jednak nic wspólnego z obscenicznością, jakiej dopuszczali się licznie poeci tego czasu. „Śpiewak Justyny” miłość traktował poważnie, uznawał ją za potężny głos natury, istotny element ludzkiej egzystencji. Takiemu pojmowaniu miłości dał wyraz między innymi w rozprawie „O szczęściu człowieka”, której nadał formę listu do dwudziestoletniej Rozyny, a opisał w niej wiele przykładów potwierdzających wszechpotęgę miłości w przyrodzie:

„Gad, po gorących Afryki piaskach czołgający się, tak daleko naturą i postacią różny, miłości podlega prawom, i ten w żyłach ich krwi przebieg, który najcięższe upały słońca zwiększyć nie mogą, miłość mocniejszym swoim ruszając ogniem gwałtowniej miesza; co potem syczeniem albo przeraźliwym piskiem przywabia parę. Kret ślepy w pośrodku ziemi miłości szuka; a ptak powietrzny, kiedy ciepła nastała wiosna, w każdym ją piórku czuje:”

Pod kostiumem pasterskim, pod konwencjonalnymi obrazami przepełnionymi słodyczą w utworach Karpińskiego kryją się prawdziwe uczucia: „rozkochanie, tęsknota, smutek rozstania, niepokój”. Wśród opisów młodych kochanków, jak w „Laurze i Filonie”, pojawiają się motywy miłości w późnym wieku. W twórczości sielankowej czasem ujawnia się nerw humorystyczny poety.

O ile Karpiński z talentem oddawał uczucia, o tyle zawodził, kiedy próbował spekulacji myślowej, czy to polityczne, czy filozoficznej. Jego mistrzem w tej dziedzinie, któremu nigdy nie dorównał, był Naruszewicz. „Poeta serca” sam przyznawał: „Ciężko mi ściagać myśli rozbiegnione – i w jarzmo wiersza je wprawić.”.

„Psalmy Dawida” to dzieło poety, które było nieuchronnie skazane na rywalizacje z „Psałterzem” Kochanowskiego. Karpiński miał wiele uznania dla Jana z Czarnolasu, co też miało swój wyraz w tłumaczeniu Psalmów. Poeta niewiele zmienił w stosunku do dzieła swojego wielkiego poprzednika, część utworów to wręcz przeróbki tekstów Kochanowskiego. Zmiany Karpińskiego polegały na wprowadzeniu wyrażeń nowszych o charakterze zbanalizowanym, usunięciu hiperbolizację, zamienieniu konkretów obrazowych na abstarakta, co w konsekwencji zmniejszyło siłę ekspresji psalmów. Prostota, powściągliwość tłumaczenia Karpińskiego spowodowała, że wypada ono słabiej niż praca wielkiego poprzednika.

Natomiast „Pieśni nabożne” to zbiór, który zapewnił poecie trwałe miejsce w pamięci potomnych. Tutaj prostota jego stylu okazała się niezwykle owocna i to ona stanowi klucz do tajemnicy sukcesu tych pieśni. Karpiński stosuje tu przede wszystkim słownictwo uogólniające, melodyjne strofy, refreny, a ekspresję często opiera na kontrastach, czy też antytezach tak jak w słynnej kolędzie „Bóg się rodzi”:

„Ma granice – nieskończone,
Wzgardzony – okryty chwałą,
Śmiertelny – król nad wiekami!”


Ze swoimi współczesnymi Karpiński dzielił zainteresowanie egzotyką. Wśród jego utworów znajdujemy „pieśni tłumaczone z chińskiego” (za pośrednictwem języka francuskiego) pt. „Prawdziwa Rozkosz”, czy wiersze o temacie muzułmańsko-arabskim pt. „Wezyr Giafar do Haruna Al-Raszyd”.

Karpiński był oceniany różnie. Był porównywany z Goethem (Mickiewicz), ale był też oskarżany o kompletny brak wyobraźni, natchnienia i talentu (Edward Dembowski). Niewątpliwe jest jednak to, że jego poezja miała rys prekursorski, a niektóre jego utwory stały się ważnymi elementami naszej kultury.


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  ważne pojęcia
2  Do Justyny. Tęskność na wiosnę - analiza i interpretacja
3  bibliografia



Komentarze: Charakterystyka twórczości Franciszka Karpińskiego

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: